A COMARCA DA TERRA ALTA

A Veiga de Valdeorras con Pena Trevinca ao fondo

A Terra Alta é un extenso territorio montañoso situado no SE. de Galicia regado por numerosos ríos e regatos entre os que destaca o Xares, que descende dende Pena Trevinca ata acadar o curso do Bibei en Entrambasaugas; un territorio ideal para os amantes da montaña, onde o tempo e o espazo teñen características propias. 
Na Terra Alta o tempo transcorre repousado en consonancia cos ciclos da natureza: a plantación das patacas ou da remolacha, a sega da herba ou do centeo, a recollida das castañas, a matanza… e o espazo resulta intimidante. Vista de lonxe, a Terra Alta semella unha fronteira infranqueable, un horizonte de lombas e picos entrelazados sen a máis mínima discontinuidade que van ascendendo de norte a sur ata acadar alturas superiores a dous mil metros en Pena Trevinca (2127 m), Pena Negra (2123 m) ou Pena Survia (2112 m.). Mais, de perto, cando percorremos as estradas de montaña que comunican as pequenas aldeas, podemos comprobar que entre as lombas e os picos se extenden vales máis ou menos extensos, con matos, pradería para o gando e arboredo entre os que surxen de cando en vez tellados de pizarra e algún campanario barroco.

A capital da Terra Alta é A Veiga de Valdeorras, unha pequena vila que foi medrando á beira do Xares, á altura do encoro de Prada, onde se pode practicar a pesca ou os deportes náuticos.

O concello da Veiga é un dos máis extensos de Galicia e tamén o de maior altitude. Os seus dominios exténdense ata as serras do Eixe e A Calva. Mais a súa poboación está concentrada en 29 pequenos núcleos, agochados uns ao abeiro dos picos entre os vales da serra, e esparexidos outros nas zonas máis baixas seguindo o curso do Xares ou empoleirados nas numerosas lombas que rodean o val.

RUTA DE SENDEIRISMO ARREDOR DO ENCORO DE PRADA

Os que queiran pasear tranquilamente e sen dificultades poden percorrer cada día un tramo desta ruta que vai bordeando o encoro de Prada. Coñecida tamén como a SENDA VERDE DO XARES, é unha ruta circular, duns 30 kilometros de lonxitude, que parte da Veiga e atravesa as aldeas de Casdenodres, Castromarigo, Candeda, Prada, Corexido, Vilaboa e Santa Cristina ata volver ao punto de partida.

Ao longo desta ruta atopamos a fauna e a flora autóctonas que viven nas illas, praias, areais, aldeas ribeirás e pobos asolagados que imos descubrindo ao noso paso.

RUTA DA CÁNTARA DA MOURA

Trátase dunha ruta de menos dun qm. de lonxitude que nos conduce polas beiras do río Corzos. Os que queirades percorrela mirade os detalles AQUÍ.

RUTA DAS LAGOAS

Esta é unha ruta apta para xente que está afeita a andar por lugares difíciles e para os amantes da montaña. 

As pegadas da antiga actividade glaciar do Cuaternario fanse presentes nas lagoas de Ocelo (a 1530 m. de altitude) e a Serpe (a 1680 m. de altitude), ubicadas ambas na serra Calva. Apresadas no fondo de antigos circos glaciares, ambas lagoas permanecen conxeladas a maior parte do inverno. As dúas verten as súas augas ao Xares nas proximidades da aldea da Ponte, a 15 qm. da Veiga, dende onde se pode acceder a elas ben a pé ou en todoterreo pola pista forestal que conduce ata O Fial e logo a pé pola senda que chega ata as lagoas.

Para chegar á Lagoa da Serpe hai que ascender o Fial e descendelo logo polo leste, a cuxo pé se agocha como unha turquesa apresada entre as rochas da serra en contraste coa imponente mole de Pena Trevinca que se ergue ao leste no horizonte.

De ter tempo e non estar cansos, dende a lagoa da Serpe pódese continuar ata a Lagoa de Ocelo se estamos dispostos a andar, como mínimo, tres horas máis. Para iso hai que seguir un camiño estreito que sobe bordeando O Fial e logo avanzar sobre unha chaira ata chegar a un outeiro con enormes penedos. A partir de aquí comeza o descenso pola outra vertente ata que divisamos a pequena lagoa elíptica.

De querer facer as rutas en días diferentes, podemos chegar ata a aldea de Xares,a 12 qm. da Veiga, e seguir o camiño do Coto Montes de Xares.

A RUTA DE PENA TREVINCA

Ruta moi difícil, que transcorre por alta montaña, para a que cómpre ter unha preparación física adecuada. Para máis información podedes clicar AQUÍ. 

O PINDO, O OLIMPO DOS DEUSES CELTAS

Clica na imaxe para vela máis grande

RUTAS POLO MONTE PINDO

Coñecido tamén como o Olimpo celta, o monte Pindo, chan dos celtas supertamáricos, garda no seu seo restos arqueolóxicos de diferentes épocas históricas, a maioría de moi difícil datación; xigantescas rochas antropomorfas e zoomorfas que durante moitos anos foron consideradas obra dos celtas e abundante número de lendas de tesouros e seres míticos como serpes, mouras, fadas, bruxas...que poboan estes lares. O escritor D. X. Cabana pregúntase nun dos seus poemas: 

                                 Quen ten habitación nestes penedos

                                 de rosado esplendor, que pobo altivo

                                 se refuxia no monte duro e esquivo

                                 e coñece os seus íntimos segredos...

O Pindo está formado por varios outeiros e chairas formados en épocas prehistóricas: 

O monte Peñafiel, tamén chamado "monte sagrado do Pindo" é o que está máis próximo á fervenza do Ézaro. O seu cumio redondeado cun enorme penedo no medio fai crer a algúns investigadores que acolleu un ara ancestral que logo o xeneral Lucio Sextio dedicaría a Marte a partir do 24 a. C., pasando a denominarse dende aquela Ara sextiana. Pénsase tamén que, posteriormente, neste mesmo lugar, a igrexa compostelá construíu un castelo.

O Pedrullo, coñecido tamén como O Casteliño ou cerro de Sant Jiurgium porque acolleu dende o s. X a fortaleza de San Xurxo, construída para vixiar as costas de piratas normandos e turcos. Esta fortaleza estivo unhas veces baixo xurisdicción real e outras baixo a tutela da igrexa, ata que foi derrubada durante as revoltas irmandiñas.

O Chan das Lamas, unha extensa chaira que se extende ata o rego dos Muíños. Pénsase que parte desta chaira foi unha lagoa na que estivo ubicado un poboado lacustre. Noutros tempos foi o lugar de paso máis curto entre o Pindo e o val de Carnota.

O Chan da Mina onde houbo unha explotación de wolframio nos anos corenta.

A Laxe da Moa, un miradoiro espectacular de 627 m. de altitude dende onde se divisa 360º arredor. 

Para subir ao monte Pindo poden seguirse varias rutas. A que parte da aldea do Pindo non é apta para todo o mundo porque ten unha subida moi pronunciada. O camiño sae dende detrás da igrexa e despois de atravesar un regato, continúa uns metros entre valados á sombra de piñeiros, loureiros e acrivros. O camiño segue logo o curso do regato, a cuxa beira irán aparecendo algúns muíños abandonados. Segundo subimos de cota o camiño vaise estreitando e a vexetación comeza a dar paso a rochas de estrañas formas e tamaños.

Algo máis arriba chégase a unha pequena chaira. Á dereita vese O Pedrullo. Pero a ruta continúa cara á esquerda. Deixamos á dereita o chan das Lamas e o outeiro do Naris, chamado así polos trazos da figura que alí se atopa. E continuamos ascendendo ata que chegamos ao chan de Lourenzo ou chan da Mina, unha extensa chaira na que se divisa á esquerda do camiño unha xigantesca figura antropomorfa coñecida como O Guerreiro. 

Se continuamos ascendendo en zig zag sorteando penedos e árbores chegamos aos pés da Moa, onde tamén se atopan restos de antigas edificacións e mesmo pedras gravadas. 

Mais se continuamos cara á esquerda imos dar a un lugar coñecido como a Casa de Xoana, unha cova que a erosión acabou convertendo nun túnel por onde o vento circula en total liberdade.

Para regresar, se non queremos baixar polo mesmo camiño, podemos baixar cara a Fieiro, unha aldea do concello de Mazaricos.

LEMBRADE:

1. Antes de subir ao Pindo debedes ter moi claro o itinerario da vosa ruta.
2. Non subades nunca con néboa nin con chuvia, porque podedes perdervos ou ter un accidente que se podería ter evitado.

Ver Roteiro circular ao Monte Pindo "para non perderse" nun mapa máis grande

A FERVENZA DE ÉZARO

Reparade nas imaxes que aparecen esculpidas nas rochas. Cantas conseguides localizar?

A FERVENZA DO ÉZARO

A comarca do Xallas é un territorio atravesado por multitude de ríos e regatos entre os que destaca o Xallas, que descende ao longo de 64 qm. dende o monte Castelo por terras de Coristanco, Sta. Comba, A Baña, Zas, Mazaricos e Dumbría. Ao chegar a este último concello o Xallas acelera a súa pendente encaixado entre a mole granítica do Pindo e pasa a chamarse Ézaro, como as terras que atravesa. A comarca de Xallas ábrese paso cara ao mar entre a de Fisterra e a de Muros a través da fervenza do Ézaro, un cadoiro de perto de 40 m. de altura que se precipita no mar entre unha nube de auga que ascende monte arriba, escavando ao seu pé un pozo que xa ten máis de 16 m. de profundidade.

Entre os sete ríos de Europa que desembocan no mar en forma de fervenza, O Xallas é o máis caudaloso, unha marabilla da natureza que invito a ver a todos os que queiran ficar deslumbrados. Calquera pode achegarse ao pé da fervenza tanto de día como de noite grazas a uns potentes reflectores que proxectan a súa luz cara á auga. Para chegar a ela hai que seguir a estrada AC-550 entre Cee e Muros ata a aldea de Ézaro a alí desviarse pola pequena estrada que vai bordeando unha baía natural que protexe a mole granítica do Pindo, onde atoparemos un embarcadoiro e a antiga Fábrica de Luz. E ao final da baía, a fervenza, debuxando a súa vitoria sobre as rochas do Pindo cun ruxido atronador.
Pero o río Ézaro aínda nos ten reservadas outras sorpresas. Río arriba, entre a fervenza e o encoro de Sta. Uxía, pódense ver unhas cavidades circulares denominadas Pías ou Caldeiras, unha especie de piscinas naturais de augas cristalinas que se formaron ao longo dos séculos pola erosión das augas e os cantos rodados, onde un se pode bañar, controlando sempre antes de ir cando abren as comportas do encoro de Sta. Uxía.
Os que queirades ter unha panorámica xeral de toda a zona, collede a estrada que ascende monte arriba dende o aparcadoiro que hai diante da central hidroeléctrica. Atoparedes o miradoiro de Ézaro, a 273 m. de altura, cunhas vistas espectaculares do río, do monte Pindo, da praia de Ézaro e da ría Corcubión, cuxa entrada vixía sen desmaio o faro de Fisterra.
Unha vez visitados estes lugares regresade á aldea de Ézaro. Nela poderedes tomar o sol no areal que se extende diante as casas e tomar un refrescante baño no mar ou visitar o Centro de interpretación de rutas do monte Pindo, o Olimpo celta, onde vos poden indicar con detalle as diferentes rutas que se poden seguir para chegar ao cumio, ou ben outras como "As pegadas da historia", "As miradas ao Atlántico" ou a do "Castelo do Pedrullo".
Tanto Ézaro como O Pindo son pequenas aldeas mariñeiras cheas de tabernas onde poder saborear os produtos do mar que traen a porto os seus veciños e de sinxelos e encantadores hoteis onde poder pasar uns días marabillosos mentres coñecedes os arredores e percorredes os camiños e vieiros da bisbarra. 

RUTA DA ESTACA DE BARES

Ver RUTA DA ESTACA DE BARES nun mapa máis grande

  RUTA DA ESTACA DE BARES

O cabo da Estaca de Bares é o norte do norte, un enclave espectacular que se introduce no mar Cantábrico e soporta impasible arremetidas de ventos e tempestades. Este é un deses lugares que un non pode deixar sen coñecer.

Para chegar aquí hai que seguir a estrada da costa (C-642) que vai dende Ponte de Mera a Viveiro e, á altura do Porto do Barqueiro, coller nun cruce á man esquerda a (AC-100) que conduce directamente ao Faro da Estaca de Bares. A estrada de arredor de 9 quilómetros é estreita, pero cunhas vistas impresionantes, e remata nun aparcadoiro onde se pode deixar estacionado o coche. 
Neste finisterrae o faro e a casa do fareiro son os únicos indicios de civilización. Se o fareiro está accesible tal vez vos ensine o faro por dentro, pero se non é posible, pódese bordear o edificio e continuar por un estreito vieiro cara á punta do cabo. Nesta zona a paisaxe é sobrecolledora e perigosa, especialmente en días de vento, porque nalgúns tramos o camiño discorre pola beira do precipicio. 
Se ides en primavera ou en verán veredes o chan tapizado de flores. Entre elas están as da ''Armeria maritima'', coñecida popularmente como “herba de namorar”, pero limitádevos a observala ou fotografala porque está en perigo de extinción.

De volta ao aparcadoiro e mirando cara ao leste hai unha senda que conduce a unha antiga base americana abandonada. Seguídea cara ao mar e atoparedes o observatorio de aves e unha serie de muíños construídos na pendente do cantil ata perto do mar. Despois de contemplar a paisaxe dende este punto podedes seguir andando, en bici  ou en coche ata o Semáforo, transformado na actualidade nun hotel cunhas vistas espectaculares sobre a ría do Barqueiro.

De non quedardes no hotel podedes baixar ata o porto de Bares, unha aldeíña de pescadores chea de tascas mariñeiras, cunha praia en forma de cuncha de augas cristalinas e un porto cun espigón de pedras ciclópeas de incerta datación: uns opinan que as súas orixes poden ser fenicias e outros romanas, o que parecen confirmar outros restos atopados na zona. 
Se tedes uns días para poder desconectar e descansar non o dubidedes; este é un deses lugares nos que se respira paz e tranquilidade. 
De quedardes podedes repartir o tempo entre a praia e os paseos. Hai unha ruta de sendeirismo que percorre o cabo todo arredor para disfrutar da natureza.

A un quilómetro e medio do porto de Bares está a aldea de Bares onde se poden ver antigos muíños de auga e de vento. Dende aquí pódese chegar ata a Cuncha da Dorna, á beira dos cantís da costa oeste, cunhas vistas extraordinarias da ría de Ortigueira e da costa do cabo Ortegal.

Seguindo pola estrada que leva ao Porto do Barqueiro atoparedes á dereita unha pista que vai ao Facho de Maeda, onde atoparedes unha garita restaurada dende a que se pode observar unha panorámica da costa. De novo na estrada que conduce ao porto do Barqueiro, un pouco máis adiante, tedes a opción de baixar ata o castro e a praia de Vilela, para descansar ou refrescarse cun relaxante baño no mar ou, pola contra, continuar ata o porto do Barqueiro, outro típico pobo mariñeiro situado na desembocadura do río Sor, mirando cara á ría do Barqueiro. A vila gabea monte arriba ao abeiro dos ventos do norte e acolle no seu porto unha pequena frota de barcos de pesca.

A COMARCA DO ORTEGAL

Ver A COMARCA DO ORTEGAL nun mapa máis grande


Se Galicia é o confín de Europa, a comarca do Ortegal é o confín do confín. Situada entre o cabo Ortegal e a Estaca de Bares, entre o Atlántico e o Cantábrico, é terra de xente rexa, curtida polo mar e os vendavais, mais tamén aberta e
hospitalaria, que axiña te integra nas súas troulas e conversas.
A comarca do Ortegal é un lugar ideal para os amantes da natureza e a fotografía e un paraíso para xeólogos e biólogos.
A miña suxestión é que aproveites a primeira ponte que teñas para achegarte aquí. Están a agardar por ti estes cinco itinerarios.

RUTAS DA COMARCA DO ORTEGAL

Porto de Cariño 

A RUTA DOS ROMEIROS: SAN XIAO DO TREBO E O CABO ORTEGAL
É unha ruta apta para todas as idades, e pódese percorrer tanto a pé como en coche ou bicicleta. Non obstante, os que poidades percorrela a pé disfrutaredes dobremente. 

Se chegastes en coche ata Cariño podedes deixalo aparcado na rúa do Campo, nos arredores do cimeterio, dende onde xa podedes ver o mar Cantábrico e, enfronte, do otro lado do mar, a Estaca de Bares.

Dende o cimeterio até San Xiao do Trebo, antigo asentamento romano, hai tan só dous quilómetros, polo que un pode ir paseando con calma, disfrutando da paisaxe. En San Xiao pódese visitar a ermida do santo, onde se celebra unha romaxe o derradeiro sábado de xaneiro, e refrescarse na fonte ou parar na taberna que está ao pé da estrada a degustar unha caldeirada de peixe acompañada dun bo viño. 
Dende San Xiao ao cabo Ortegal hai que percorrer un quilómetro e medio máis. A estrada vai primeiro subindo ata chegar a un punto en que baixa en picado ata o faro. As vistas son espectaculares, especialmente no traxecto final, dende onde semella que vas ao encontro do océano, a fundirte con el, como os tres aguillóns que emerxen das augas. A baixada en coche hai que facela con moito coidado porque estás á beira do precipicio. 
Xa na rotonda do faro tes a sensación de estar na proa dun transatlántico. Dende aquí divísase ao leste outra proa, a Estaca de Bares, e ao oeste a enorme parede dos cantís do Limo e da serra da Capelada.
O solo do cabo Ortegal e os seus arredores é un paraíso para os xeólogos porque as súas rochas formaron parte hai millóns de anos do fondo submarino. Destacan especialmente os gneis, as ecloxitas e as anfibolitas.
Pero como din que unha imaxe vale máis ca mil palabras... comprobádeo vós mesmos:

RUTA DO MONTE MAZANTEO  

Se visitades o cabo Ortegal nun día de verán e quedades a comer en San Xiao tedes dúas opcións para rematar o día: percorrer outros dous itinerarios pola mesma zona ou visitar calquera das praias que se atopan ao final do macizo de Mazanteo na parroquia de Figueiroa. Eu suxírovos a segunda opción para variar de actividade e gardar forzas para o día seguinte. 

Todas estas praias teñen acceso por estrada, e a algunhas, como a praia de Fornos, pódese chegar co coche ata a mesma area. Alí atoparedes un aparcadoiro onde estacionar o coche mentres disfrutades do mar e do sol. É unha praia ideal para familias con nenos pequenos e para persoas maiores. Se ides unha vez non poderedes evitar repetir. Aconséllovos que poñades a toalla na parte esquerda da praia, mirando de fronte o mar, porque é a zona máis abrigada e tamén a máis tranquila para o baño. 

Outra opción para os máis deportistas é deixar o coche aparcado nos arredores do cimeterio da Pedra, onde comeza a ruta, percorrela andando ou en bicicleta, pasar a tarde na praia, e volver de novo ata a punto de partida bordeando o monte polo lado da costa. E se aínda non é moi tarde, mesmo podedes desviarvos un momentiño ata o Castro da Moura e contemplar unha panorámica vespertina da ría de Ortigueira e o porto de Cariño dende outra perspectiva. 

Os que non teñan problemas de mobilidade teñen a opción de ir á praia dos Cabalos, unha praia que che fai sentir a sensación de estar en contacto coa natureza en estado puro. O acceso, agás cando está a marea baixa, é a pé, por un vieiro que transcorre en pendente a través dun monte de eucaliptus, e conleva o atractivo de ter que practicar alpinismo por un pequeno cantil para baixar ata a area. Pero merece a pena este pequeno "sacrificio" porque é un lugar máxico.

RUTA DE SANTO ANDRÉ DE TEIXIDO

Se estades en Cariño e queredes seguir disfrutando de panorámicas espectaculares non deixedes de facer a ruta de Santo André de Teixido. Para elixir o punto de partida tedes varias opcións: Comezar no itinerario 2, Camiño do Faroleiro, que se inicia perto do cabo Ortegal, comezar no itinerario 3, Camiño do Limo, ou comezar na parroquia da Pedra. Se vos decidides pola derradeira opción, tedes que seguir a estrada Cariño a Pedra ata pasar unha gasolineira que hai á man dereita ao final da recta do Sagrón, onde atoparedes, tamén á man dereita, un cruce cun sinal que indica que por alí se vai a Santo André de Teixido. Aínda que eu vos recomendo que sigades calquera dos itinerarios anteriores porque teñen unhas vistas espectaculares.
En calquera caso as estradas irán ascendendo dende o nivel do mar ata chegar á Garita de Herbeira, o punto máis alto da Serra da Capelada, onde se poden contemplar os cantís máis altos de Europa despois dos dos fiordos noruegueses, cun desnivel de 613 metros sobre o mar.
Dende a Garita de Herbeira podemos realizar outro itinerario que conduce ata o Pico da Miranda, un espectacular miradoiro de perto de 500 metros de altura sobre a ría de Ortigueira, ou continuar coa ruta seguindo a estrada que atravesa a serra da Capelada,
Atravesada a serra na que pacen en liberdade cabalos e vacas, a estrada comeza a baixar ata chegar a un cruce. Se seguimos á esquerda chegaremos ata Cedeira e se seguimos adiante pola dereita a estrada irá baixando ata chegar a Santo André de Teixido, un lugar máxico do que di a lenda “que vai de morto o que non foi de vivo”. De aí que polo camiño poidamos atopar algunha ánima que non puido facer o traxecto en vida reencarnada nalgún animaliño do campo, sexan lagartos ou bolboretas. Non lles impidades seguir o seu camiño!
Probablemente o enclave de Teixido fóra un lugar de culto ancestral posteriormente cristianizado. As referencias máis antigas que se conservan do santuario pertencente á Orde de Malta remóntanse ao s. XII, aínda que a súa igrexa non comezou a ser construída ata o s. XVI. Hoxe en día é un lugar de pelerinaxe durante todo o ano, pero o día propio da romaría é o 8 de setembro.
Ao chegar á aldea atoparedes a ambos lados da rúa principal postos de venda de recordos atendidos polos veciños, que agasallan aos romeiros cunha poliña de “herba de namorar” para chamar a súa atención.  Deslizádella nun peto sen que se decate á persoa amada e ficará namorad@ do vós eternamente. Isto ben merece que lles merquedes como mínimo uns “Sanandreses”, figuriñas feitas polas mulleres con miolo de pan cocido sen levedar e pintadas de vivas cores cunha simboloxía relacionada co santo.
Xa dentro da igrexa, presidida pola imaxe de Santo André, veredes colgadas do teito barcas de pescadores e no chan figuriñas de cera representando cabezas, pernas, mans, porquiños, vacas, etc. Son as ofrendas dos peregrinos para que o santo interceda na súa curación ou como pago de telos salvado dalgún naufraxio.

Despois da visita ao santo baixade as escaleiras situadas á dereita da fachada principal ata a fonte do santo. Un cartel indicaravos que a auga non é potable, pero podedes expresar un desexo mentres botades unha miga de pan á auga; se aboia cumprirase e se vai ao fondo non. Pero sempre podedes intentalo outra vez. 
Na actualidade chegar ata San Andrés de Teixido non é difícil porque hai unha estrada que conduce ata o mesmo santuario, pero non hai aínda moitos anos o único acceso posible era unha corredoira intransitable que baixaba polo monte abaixo ata chegar á ermida, o que lle valeu ao lugar o sobrenome de “San Andrés de Lonxe” ou “San Andrés de Cabo do mundo”.